WECF Toolkit (NL)

01. Ecofeministische communicatie

In dit hoofdstuk verkennen we hoe het ecofeminisme de communicatie rondom klimaatrechtvaardigheid beïnvloedt en verrijkt. Terwijl de conventionele communicatie rondom klimaatverandering vaak gericht is op de wetenschap, koolstofuitstoot of de aanpassing van individueel gedrag, stelt de communicatie over klimaatrechtvaardigheid gelijkheid en rechtvaardigheid centraal bij iedere poging om klimaatverandering tegen te gaan door ervoor te zorgen dat de mensen die het minst bijdragen aan maar het hardst getroffen worden door de klimaatcrisis, een centrale rol spelen in de oplossing (kader 1). Het ecofeminisme biedt een krachtige stimulans voor dit werk. Het gaat een stap verder door te benadrukken dat we geen echte rechtvaardigheid kunnen realiseren zonder de diepere culturele en structurele oorzaken van zowel genderongelijkheid als de vernietiging van het milieu aan te pakken. Het heteropatriarchale en kapitalistische systeem gaat niet samen met gendergelijkheid en een gezonde planeet. Met andere woorden: de afbraak van het milieu is verweven met systemen van gendergebonden, raciale en economische onderdrukking. Het ecofeminisme roept op tot klimaatrechtvaardigheid waarin al die grondoorzaken gezamenlijk aangepakt worden (kader 2).

Het ecofeminisme berust op vier pijlers:

- Intersectionaliteit
- het betwisten van dominante narratieven
- het versterken van gemarginaliseerde stemmen
- het bevorderen van samenwerking en dialoog.

Klimaatrechtvaardigheid

Klimaatrechtvaardigheid draait om de ongelijke gevolgen van klimaatverandering, waarbij degenen die het minst verantwoordelijk zijn, vaak de zwaarste lasten dragen. Gemeenschappen met lage inkomens, inheemse bevolkingsgroepen en gemeenschappen van kleur, met name in regio's waar de uitstoot historisch gezien het laagst is, ondervinden doorgaans de zwaarste gevolgen, terwijl meer welvarende regio's die het meest aan de industrialisering hebben bijgedragen, minder acute risico's lopen.

Die ongelijkheid werkt op meerdere niveaus door. Wereldwijd worden lage-inkomenslanden meer blootgesteld aan klimaatextremen. Op regionaal niveau zijn vrouwen en gemarginaliseerde groepen kwetsbaarder⁶ als gevolg vanbestaande ongelijkheden zoals economische precariteit, zorgtaken en beperkte toegang tot hulpbronnen.

In wezen draait klimaatrechtvaardigheid om het bieden van eerlijke oplossingen voor de klimaatcrisis. Klimaatactie mag bestaande ongelijkheden niet groter maken.

Een rechtvaardige transitie biedt een manier om die disbalans aan te pakken door de verschuiving naar een koolstofarme economie zo te begeleiden dat die ten goede komt aan iedereen.

Ecofeminisme

Voor ons betekent ecofeminisme het hanteren van een intersectionele feministische aanpak bij het slechten van structurele barrières die ons beletten in een gezond milieu te leven. Het betekent het hanteren van een holistische aanpak en de erkenning dat de ervaring van ieder mens wordt gevormd door verschillende vormen van privilege of discriminatie, afhankelijk van gender, leeftijd, ras, seksuele identiteit, opleiding, religie, vaardigheden en socio-economische status. Vrouwen en ouderen lopen bijvoorbeeld meer gezondheidsrisico's dan jonge mannen als gevolg van stijgende temperaturen, terwijl inheemse bevolkingsgroepen die voor hun voedselvoorziening en broodwinning afhankelijk zijn van de landbouw, een groter risico lopen om hun voornaamste bron van levensonderhoud en inkomen⁷ te verliezen. Door verschillen te erkennen, onderstrepen we dat kwetsbaarheid bepaald wordt door sociale en structurele ongelijkheden die elkaar beïnvloeden..

Een beetje geschiedenis

Het ecofeminisme is een concept dat tijdens de tweede feministische golf in de jaren 1970 is ontstaan als politieke filosofie en beweging die de onderdrukking van vrouwen in verband brengt met de uitbuiting van de natuur in een patriarchale samenleving. Sinds zijn ontstaan heeft het ecofeminisme zich sterk verder ontwikkeld, voornamelijk dankzij de inspanningen van lesbische, homoseksuele, biseksuele, transgender, intersekse, queer en aseksuele plus (LGBTQIA+) en zwarte, inheemse (en) gekleurde (BIPoC) activisten, die een intersectionele opvatting van ecofeminisme hanteren.

Het begrip intersectionaliteit is oorspronkelijk door de activist Kimberlé Crenshaw bedacht om de tweeledige onderdrukking waarmee zwarte vrouwen geconfronteerd worden, aan te duiden en verwijst nadrukkelijk naar hun ervaring op het snijvlak van racistische en seksistische structuren. De term 'intersectionaliteit' is sindsdien uitgebreid om te verwijzen naar alle verschillende vormen van onderdrukking die tegelijkertijd optreden, zoals racisme, validisme, homofobie en milieu-onrechtvaardigheid. Betekenisvolle klimaatrechtvaardigheid vereist een gezamenlijk aanpak van dat gehele samenspel van factoren.

Intersectionaliteit

Ecofeminisme hanteert een intersectionele benadering (kader 3), waarbij rekening wordt gehouden met verschillende identiteiten, zoals de voornoemde. Die identiteiten bepalen hoe mensen milieu-uitdagingen ervaren en hoe ze daarop reageren. Een oudere vrouw uit de middenklasse die in Duitsland woont, ervaart de klimaatcrisis bijvoorbeeld op een andere manier dan een inheemse jonge vrouw die in Brazilië woont.

De klimaatcrisis verergert bestaande genderongelijkheid⁸. Vrouwen in al hun diversiteit worden onevenredig hard getroffen door de gevolgen van klimaatverandering. Zij lopen een grotere kans dan mannen om geweld te ondergaan, hun levensonderhoud kwijt te raken of bij natuurrampen om te komen - terwijl die rampen door klimaatverandering steeds vaker optreden en steeds heviger worden. Vrouwen en gemarginaliseerde genders hebben vaak minder toegang tot land, inkomen en onderwijs. Vrouwen voeren het leeuwendeel van de onbetaalde en ondergewaardeerde zorgarbeid⁹ uit. Wanneer klimaatrampen toeslaan, hebben mensen met minder middelen en minder invloed ook minder mogelijkheden om zich aan te passen of te herstellen. In oplossingen voor het klimaatmitigatie worden die genderverschillen vaak over het hoofd gezien en worden bestaande ongelijkheden dus vergroot.

Het dominante narratief weerspreken

Het ecofeminisme weerspreekt de dominante narratieven die bepalen hoe wij de klimaatcrisis zien en erop reageren. Door kritische standpunten uit het feminisme en over het milieu samen te brengen, legt het ecofeminisme bloot dat de uitbuiting van de natuur en de onderdrukking van vrouwen hun oorsprong hebben in dezelfde machtssystemen: het patriarchaat, het kapitalisme en het kolonialisme.

In de reguliere discussies over het klimaat worden stemmen die niet passen binnen deconventionele, op deskundigheid of autoriteit gebaseerde ideeën, vaak genegeerd of tot zwijgen gebracht. In plaats daarvan richten die discussies zich op de agenda's van bedrijven, de markten en de elite. Het ecofeminisme zet hier vraagtekens bij door klimaatactie die de crisis reduceert tot koolstofreductiedoelstellingen of flitsende technologische oplossingen, af te wijzen. Echte oplossingen vereisen dat de extractieve economieën en machtsstructuren die deze crisis veroorzaakt hebben, verdwijnen. Door de grondoorzaken van onderdrukking en uitbuiting te aan het licht te brengen en te bestrijden, herkadert het ecofeminisme de klimaatcrisis als iets dat meer is dan alleen een milieuprobleem. Ze is ook een oproep om onze systemen en onze relaties met elkaar en met de aarde te transformeren.

Het versterken van gemarginaliseerde stemmen

Een belangrijk aspect van ecofeministische communicatie is het versterken van gemarginaliseerde stemmen. Om klimaatrechtvaardigheid te bevorderen, moeten we degenen die het zwaarst door de klimaatcrisis getroffen worden, centraal stellen: vrouwen in al hun diversiteit, inheemse bevolkingsgroepen, geracialiseerde gemeenschappen en mensen die kampen met armoede. Door deze stemmen te laten horen, wordt ervoor gezorgd dat klimaatbeleid en klimaatactie bestaande onrechtvaardigheid aanpakt in plaats van versterkt. Hun ervaringen en kennis bieden waardevolle inzichten en praktische oplossingen. Verschillende perspectieven vergroten ons collectieve inzicht en leiden tot doeltreffender, rechtvaardiger en duurzamer klimaatactie.

Ruimte bieden aan deze stemmen gaat niet alleen om inclusie. Symbolische participatie is niet genoeg, we moeten in plaats daarvan werkelijk onze ruimte innemen. Dit betekent dat we een omgeving moeten creëren waarin mensen op een betekenisvolle en veilige manier met elkaar in gesprek kunnen gaan. Het gaat om meer dan inspraak: het gaat om het delen van macht, om actief luisteren en om het respecteren van andere manieren van weten en zijn.

Samenwerking en dialoog

Een ecofeministische benadering van klimaatverandering verwerpt het idee dat we de natuur kunnen beheersen of op zichzelf staande technologische oplossingen kunnen vinden. Ze ziet in dat het herstellen van de planeet hand in hand moet gaan met het herstellen van onze relaties - met elkaar en met de aarde. In de kern is ecofeministische communicatie gegrond in de overtuiging dat betekenisvolle verandering voortkomt uit collectieve inspanning, zorg voor elkaar en respectvol luisteren.

‍“Als je snel wil gaan, ga dan alleen. Als je ver wil komen, ga dan samen.”

‍Samenwerking staat deze visie centraal. Het ecofeminisme zet vraagtekens bij de top-down technocratische modellen van klimaatbeleid, die de ervaringen van de gemeenschappen aan de frontlijn negeren. In plaats daarvan hecht het waarde aan lokale kennis, gezamenlijke besluitvorming en de inclusie van uiteenlopende stemmen. Samenwerking leidt tot meer vertrouwen en zichtbaarheid en schept ruimte voor leren en innovatie. Deze samenwerking komt tot leven dankzij dialoog. In plaats van het bevorderen van vooraf vastgestelde oplossingen, omarmt het ecofeminisme open, aanhoudende gesprekken waarin ruimte is voor meningsverschillen, leren en transformatie. Begrip voor elkaars behoeften, geschiedenis en visie op de wereld is cruciaal voor het bedenken van klimaatstrategieën die daadwerkelijk voor iedereen werken.

02. WAT ZIJN DE UITDAGINGEN?

^{Op elkaar inwerkende sociale en economische barrières}

Klimaatverandering is een probleem, maar mijn eigen problemen zijn groter

‍Voor veel mensen en gemeenschappen botst de urgentie om tot klimaatactie over te gaan met de dringende alledaagse problemen. Dat klimaatverandering een probleem is, wordt niet ontkend, maar persoonlijke, belangrijke zorgen krijgen voorrang. Wanneer je huur net is verdubbeld, je baan op de tocht staat en er niet ver over je landsgrenzen een oorlog ontbrandt, kan de klimaatcrisis abstract of zelfs irrelevant lijken. De realiteit is echter dat klimaatverandering niet op zichzelf staat. Ze is verweven met economische problemen, het woningtekorten, inflatie, toegang tot de gezondheidszorg en zelfs geopolitieke onzekerheid.

Kwetsbaarheid door de echte industrie

‍Voor sommigen is de situatie nog complexer. Ze kunnen voor hun levensonderhoud afhankelijk zijn van industrieën met hoge emissies. Neem een kolenmijnwerker in een dorp waar hele generaties niet alleen voor hun inkomen, maar ook voor de identiteit van hun gemeenschap, afhankelijk waren van de mijnbouw. Of neem een boer die al worstelt met onvoorspelbare weersomstandigheden en marktinstabiliteit. Wanneer klimaatbeleid leidt tot de invoering van nieuwe regels, zoals beperkingen aan het gebruik van water, pesticiden of methaanuitstoot, kan dat ervaren worden als een bedreiging van het voortbestaan, in plaats van een route naar duurzaamheid: weer een horde, een die je vermogen om als boer te kunnen overleven, aantast.

^{Politiek extremisme en de verspreiding van desinformatie}

In de afgelopen jaren is klimaatactie verstrikt geraakt met populistische retoriek, gepolitiseerde narratieven en confronterende beleidsvorming. Wereldwijd hebben rechtse populistische bewegingen de dominante framing van klimaatverandering als een collectieve, wetenschappelijk onderbouwde wereldwijde crisis in twijfel getrokken.

Extreemrechtse politici en pleitbezorgers bagatelliseren wetenschappelijke deskundigheid vaak en ontkennen de historische verantwoordelijkheid van het mondiale noorden voor het aanjagen van de klimaatcrisis. Ze verwerpen het idee dat hun landen verplichtingen hebben op het gebied van internationale samenwerking op het gebied van klimaat en zetten klimaatbeleidsmaatregelen vaak neer als elitaire maatregelen die ten kost gaan van "het gewone volk". Die narratieven vinden gemakkelijk weerklank wanneer mensen het gevoel hebben dat de politiek en de economie oneerlijk zijn en hun dagelijkse problemen niet aanpakken. Populistische leiders maken gebruik van deze frustratie door zichzelf te positioneren als verdedigers van de nationale soevereiniteit en als de "stem van het volk". Klimaatbeleid, met name beleid dat internationale coördinatie of veranderingen in de leefstijl vereist, wordt neergezet als een bedreiging van de nationale identiteit, economische onafhankelijkheid en persoonlijke vrijheid.

Als gevolg daarvan wordt de discussie over klimaatverandering steeds meer een onderdeel van een bredere ideologische strijd. In plaats van gericht te zijn op de klimaatcrisis zelf, worden in het debat diepere sociale angsten afgereageerd: economische ongelijkheid, verlies van controle en het gevoel niet serieus genomen te worden door de politiek.

Aanval op collectieve actie

In deze wereld vol crises is de tegenreactie op klimaatactie er niet langer uitsluitend een van ontkenning of gebrek aan actie. Ze is een bewuste strategie geworden om mensen die de klimaatcrisis willen helpen oplossen te verdelen en monddood te maken. Tegenstanders van klimaatrechtvaardigheid vallen de wetenschap niet meer rechtstreeks aan, maar framen oplossingen nu als bedreigingen voor de bestaanszekerheid, cultuur en persoonlijke vrijheid. Die narratieven zijn bedoeld om gemeenschappen tegen elkaar op te zetten en stellen klimaatrechtvaardigheid voor als een strijd, en niet een gezamenlijk doel.

Voor alle duidelijkheid: degenen die de meeste baat hebben bij de status quo - de extreem rijken, autoritaire leiders en machtige bedrijven - weten wat ze aan het doen zijn. Ze weten dat als mensen samenkomen, ze de macht hebben om systeemverandering te eisen. Dat is een dreiging. Daarom delen ze zelf de eerste klap uit: ze criminaliseren protesten, overspoelen de media met valse narratieven, snijden financiering af en zaaien tweespalt. Leid af, verdeel en ontmoedig. De waarheid is: onze grootste kracht is solidariteit. Daarom hebben we elkaar meer dan ooit nodig. Gezamenlijke, daadkrachtige en georganiseerde collectieve actie kan het tij doen keren. De geschiedenis toont aan dat als mensen die obstakels te boven komen, sociale bewegingen maatschappijen kunnen hervormen. De Zwarte Panters vormen een sterk voorbeeld van georganiseerd, intersectioneel verzet (zie kader 4).

COLLECTIEVE WEERSTAND

De Black Panther Party (BPP), of Zwarte Panters, is in 1966 opgericht en richtte zich oorspronkelijk op zelfverdediging tegen politiegeweld in zwarte gemeenschappen. Met de tijd groeide ze uit tot een bredere, antikapitalistische burgerrechtenbeweging. Ze begon zich bezig te houden met systeemproblemen die sterk verbonden waren met raciale en economische ongelijkheid, zoals armoede, onderwijs, gezondheidszorg en huisvesting. Door middel van door de gemeenschap aangestuurde programma's, zoals gratis ontbijt voor kinderen, gezondheidsklinieken en opleidingsinitiatieven, liet ze de kracht van georganiseerd collectief verzet zien. Ze stond op tegen een heel systeem dat gebaseerd was op raciaal kapitalisme, ongelijkheid en staatsgeweld. "Arbeiders van iedere kleur moeten zich verenigen tegen de uitbuitende en onderdrukkende heersende klasse. Laat me dit nogmaals benadrukken: wij zien ons gevecht als een klassenstrijd, niet als een rassenstrijd." Met hun dappere houding verbonden ze hun strijd aan de grotere klassenstrijd die in de gehele Verenigde Staten plaatsvond. Daarom werd ze het doelwit van de FBI en de overheid, via een meedogenloze campagne van desinformatie, infiltratie en geweld. Waarom? Omdat zij, door zich te organiseren, een gevaarlijke waarheid aan het licht had gebracht: wanneer mensen zich realiseren dat ze niet alleen zijn, zijn ze niet te stoppen.

Dezelfde les gaat ook nu op: de klimaatcrisis, genderongelijkheid, economische onrechtvaardigheid en de klassenstrijd zijn onderling verbonden. Ze komen voort uit dezelfde kapotte systemen. Het ecofeminisme herinnert ons eraan dat een rechtvaardige transitie solidariteit over alle bewegingen heen vereist. Om collectieve actie vorm te geven, moeten we zichtbare, in de gemeenschap gewortelde klimaatoplossingen realiseren die het dagelijks leven van mensen verbeteren. Als mensen zien dat verandering ten goede komt aan hun gemeenschappen, groeit het vertrouwen. En vertrouwen leidt tot hoop, optimisme en de bereidheid om samen te werken. Solidair zijn betekent erkennen dat we, ondanks onze uiteenlopende ervaringen, een vergelijkbare strijd voeren. De beroemde woorden van predikant Martin Niemöller, een uitgesproken criticus van het naziregime, herinneren ons aan de gevaren van zich niet uitspreken:

Toen kwamen ze voor de socialisten, maar ik heb niets gezegd,
want ik was geen socialist.
‍
Toen kwamen ze voor de vakbondsleden, maar ik heb niets gezegd
want ik was geen vakbondslid.
‍
Toen kwamen ze voor de Joden, maar ik heb niets gezegd
want ik was geen Jood.
‍
Toen kwamen ze voor mij,
en er was niemand meer over om iets te zeggen.
‍
Wanneer onrechtvaardigheid wordt genegeerd omdat het iemand niet persoonlijk raakt, zal het uiteindelijk groeien totdat het dat wel doet.

An ecofeminist approach to climate change rejects the idea that we can dominate nature or find isolated, technical fixes. It understands that healing the planet must go hand in hand with healing our relationships - with each other and with the earth. At its core, ecofeminist communication is grounded in the belief that meaningful change emerges through collective effort, mutual care and respectful listening.

Collaboration lies at the heart of this vision. Ecofeminism challenges top-down technocratic models of climate policy that ignore the lived experiences of frontline communities. Instead, it values local knowledge, shared decision-making, and the inclusion of diverse voices. Working together builds trust, visibility, and creates space for learning and innovation. Dialogue brings this collaboration to life. Rather than promoting predetermined solutions, ecofeminist action embraces open, ongoing conversations that allow for disagreement, learning, and transformation. Understanding others’ needs, histories, and worldviews is essential to creating climate strategies that truly work for everyone.

EXTINCTION REBELLION

Het in 2018 in het VK opgerichte Extinction Rebellion (XR) zorgde voor een nieuwe vorm van energie: disruptief, theatraal en radicaal actueel. Door middel van tactieken als geweldloze burgerlijke ongehoorzaamheid, massale bezettingen en symbolische aanhoudingen probeert XR de status quo te verstoren en overheden te dwingen om de realiteit van het klimaatprobleem onder ogen te zien. XR is in staat de klimaatcrisis te framen als een systeemprobleem dat verweven is met klasse en democratie. Door te blijven aandringen op een transparante overheid, het spreken van de waarheid en krachtige actie hebben ze bepleit dat het niet in actie komen voor het klimaat niet alleen het milieu tekortdoet, maar ook een rechtvaardigheids- en machtscrisis vertegenwoordigt. Door deze machtsongelijkheid onder de aandacht te brengen, stelt XR zijn doelgroep in staat om de klimaatcrisis te verbinden met de grotere vraagstukken rondom het kapitalisme en verouderde machtssystemen.¹⁰

03. Ecofeministische benaderingen:
hoe pakken we de problemen waar we ons voor gesteld zien, aan?

Activiteit 1a.
"Verder dan onze neus lang is"

Veel mensen hebben te maken met acute sociale en economische problemen, bijvoorbeeld op het gebied van huisvesting, werk en gezondheidszorg. Voor mensen met een laag inkomen zijn bestaande klimaatvriendelijke opties, zoals zonnepanelen, wellicht al niet haalbaar. Als gender en intersectionaliteit in het gesprek worden meegenomen, kunnen discussies over het klimaat overkomen als elitair of op zichzelf staand. In deze sessie oefenen deelnemers met het identificeren van de achterliggende waarden en angsten van opmerkingen over het klimaat.

Activiteit 1b.
"Van verschillen naar dialoog"

Het aankaarten van klimaatverandering biedt een kans om sociale ongelijkheid aan te pakken. Systemen die een sleutelrol spelen bij klimaatoplossingen, zoals vervoer, huisvesting en toegang tot schoon water, hebben bepaalde gemeenschappen lange tijd benadeeld. Door die systemen klimaatbestending te maken, kunnen ze ook eerlijker, gezonder en inclusiever worden, terwijl er banen worden gecreëerd en de volksgezondheid wordt verbeterd. De uitdaging is ervoor te zorgen dat mensen klimaatoplossingen gaan zien als een antwoord op alledaagse problemen. Door middel van rollenspellen aan de hand van bepaalde scenario's helpt activiteit 1b deelnemers om te oefenen met realistische gesprekken en met het vormen van connecties.

Activiteit 2a.
"Tegengeluiden formuleren"

Om de groeiende invloed van extreemrechts tegen te gaan, moeten klimaatactivisten voorkomen dat ze door hun beweringen en tactieken op een zijspoor raken. In plaats daarvan moeten we ons richten op krachtige narratieven waarin klimaatactie centraal staat in sociale en economische rechtvaardigheid¹¹. We richten onze energie op het weifelende middenveld. Er is al brede steun voor een eerlijke transitie, waarbij de rijken een eerlijke bijdrage leveren en niemand achterblijft. De uitdaging is ervoor te zorgen dat die visie iets wordt waar mensen voor willen opkomen. In activiteit 2a draaien we het scenario om en kiezen we voor storytelling, waarbij we laten zien hoe klimaatrechtvaardigheid het dagelijkse leven kan verbeteren.

Activiteit 2b.
"Framing"

Voortbouwend op de eerdere storytellingactiviteit leert u in activiteit 2b specifieke framingstechnieken om de agenda te bepalen. U leert hoe u boodschappen over het klimaat, het milieu of sociale rechtvaardigheid kunt framen op een wijze die aansluit bij verschillende doelgroepen, door te beginnen met gedeelde waarden en concrete oplossingen te tonen.

Activiteit 3
"Web van solidariteit"

Door te delen waar we voor strijden en hoe onze problemen met elkaar verbonden zijn, maken we onze collectieve kracht zichtbaar. Onze inspanningen staan niet op zichzelf. Door middel van deze oefening denken we na over het belang van solidariteit, verbondenheid en het samen opbouwen van stevige bewegingen.

04. Hoe zetten we de ecofeministische communicatietactieken om in concrete actie?

‍In de vorige hoofdstukken hebben we ecofeministische communicatietactieken verkend en ermee geoefend. Nu is de grote vraag: hoe zetten we deze ideeën om in concrete actie? Hoe kunnen ecofeministische principes vormgeven aan concreet klimaatbeleid en concrete oplossingen? Het uitgangspunt is helder: we moeten in contact treden met diegenen die de macht hebben om besluiten te nemen en we moeten ervoor zorgen dat de stemmen van degenen die het zwaarst getroffen worden, daadwerkelijk in het proces worden meegenomen. Die verandering vindt niet vanzelf plaats in parlementen of tijdens toppen van de Verenigde Naties, ze begint met hoe we de problemen framen, bondgenootschappen opbouwen en onze stemmen laten horen. In dit gedeelte wordt een koers uitgestippeld voor het toepassen van ecofeministische communicatieprincipes in actie: Het wiel der verandering¹².

Het wiel der veranderingiel der verandering herinnert ons eraan dat verandering een reis is, een proces dat uit diverse fasen bestaat, een reeks wegwijzers voor hoe we het beste iets kunnen doen tegen de problemen die schade toebrengen aan onze gemeenschappen, onze maatschappij en onze wereld.
Dit zijn de stappen:

‍Laten we iedere stap door middel van de bovenstaande communicatieprincipes bestuderen en zien hoe die toegepast kan worden in het op ecofeministische wijze tot stand brengen van verandering.

StAp 1.
Ik zie dat er iets mis is

Het wiel der verandering start door op te merken dat er iets mis is en veranderd moet worden. Daarbij hanteren we een intersectionele aanpak: we zien dat de baten en lasten van klimaatactie niet gelijk zijn verdeeld. We zien waar bestaande ongelijkheid versterkt kan worden als ze niet aangepakt wordt. Dit is het punt waarop we erkennen dat er iets mis is.

Laten we bij wijze van voorbeeld eens kijken naar energiearmoede. Energiearmoede verwijst over het algemeen naar de wijze waarop energie-efficiëntie, huishoudinkomen en energieprijzen op elkaar inwerken en ervoor zorgen dat een huishouden niet aan zijn energiebehoeften¹³ kan voldoen. Dit betekent dat het niet in staat is om het huis in de winter warm te houden, of koel in de zomer¹⁴. Vrouwen worden onevenredig sterk geraakt door energiearmoede¹⁵. Door hun economische, sociale, fysiologische en gezondheidssituatie lopen zijzelf en hun huishoudens een groter risico¹⁶. Nu klimaatverandering vaker leidt tot hittegolven en koude winters worden de problemen rondom energiearmoede alleen maar groter.

In de aanpak van de klimaatcrisis staat de transitie naar duurzame energie centraal. Die transformatie is inderdaad essentieel, maar we moeten ook de meest kwetsbare sociale groepen beschermen. Beleid moet erop gericht zijn de energiearmoede niet te vergroten en degenen die het nu al moeilijk hebben, niet extra te belasten.

StAp 2.
Ik vind anderen die het met mij eens zijn dat er iets mis is

‍Onthoud: u bent niet alleen. Het tot stand brengen van verandering op een ecofeministische wijze is geworteld in de overtuiging dat betekenisvolle transformatie groeit door collectieve inspanningen en zorg voor elkaar. Dit is een goed moment om hoofdstuk 2 over "de kracht van samenwerking" nog eens door te nemen. Vind anderen die ook vinden dat er iets mis is. Ze hoeven zich niet per se met exact dezelfde zaken bezig te houden als u. Sterker nog: krachtige verandering is mogelijk als milieuorganisaties de krachten bundelen met, bijvoorbeeld, vrouwenrechtenorganisaties. Iedereen draagt zijn of haar eigen sterke punten, zienswijzen en expertise aan. We kunnen elkaar aanvullen.

StAp 3.
We delen onze visie op verandering

‍Samenwerking helpt geloofwaardigheid en zichtbaarheid op te bouwen en creëert de mogelijkheid om van elkaar te leren. Samenwerking komt tot leven door middel van de dialoog. In plaats van het bevorderen van vooraf vastgestelde oplossingen, omarmt het ecofeminisme open, aanhoudende gesprekken waarin ruimte is voor meningsverschillen, leren en transformatie. Neem activiteit 1a, "Verder dan onze neus lang is", nog eens door om ruimte te maken voor uiteenlopende standpunten en gebruik die als inspiratiebron voor uw handelen.

StAp 4.
We voeren onderzoek en analyse uit

‍Onderzoek is cruciaal om actie te baseren op bewijs, context en geloofwaardigheid. Maar het is even belangrijk om te kijken naar intersectionele aspecten, waarbij erkend wordt dat ervaringen worden bepaald door overlappende identiteiten, zoals gender, ras, klasse, validiteit en omgeving . Zonder onderzoek bestaat hierbij het risico dat dominante narratieven versterkt worden.

Een ecofeministische benadering van onderzoek naar energiearmoede is bijvoorbeeld gericht op meer dan alleen algemene gegevens en onderzoekt ook hoe het komt dat verschillende groepen verschillende ervaringen hebben. Die lagen brengen ongelijkheden aan het licht die vaak niet worden opgemerkt aan de hand van gegevens over brede gemiddelden. Vrouwen verrichten vaker onbetaalde zorgarbeid, hebben minder toegang tot betaalde banen en worden geconfronteerd met een groeiende loon- en pensioenkloof¹⁷. Die rollen hebben invloed op het energieverbruik: mannen verbruiken doorgaans meer energie om te reizen en vrouwen voor zorg- en huishoudelijke taken¹⁸. Vrouwen hebben minder financiële vrijheid en daardoor minder mogelijkheden om te investeren in energie-efficiënte aanpassingen van de woning. Als er in klimaatbeleid geen rekening met die verschillen wordt genomen, bestaat het risico dat eerlijke en effectieve manieren om de uitstoot te verminderen, over het hoofd gezien worden.

Onderzoek dient voorts de oplossingen die we voorstellen, vorm te geven. Een ecofeministische benadering nodigt ons uit onszelf de vraag te stellen: hoe kunnen we de transitie zo ombuigen dat de extractieve machtsdynamiek niet wordt herhaald? Ter illustratie: "Schone energie voor iedereen", dat klinkt goed, toch? Maar wanneer we over de grens kijken, zien we dat de energietransitie een enorme hoeveelheid materialen kost, waarvan vele onttrokken worden uit het mondiale zuiden. Het onttrekkingsproces kan grote sociale en milieuschade veroorzaken: onveilige arbeidsomstandigheden, verlies aan biodiversiteit, waterschaarste en ontheemding van gemeenschappen. Tegelijkertijd hebben veel van die regio's geen toegang tot betaalbare groene energie. Echte eerlijkheid kan dus niet gerealiseerd worden zonder verlaging van het verbruik.

StAp 5.
We maken een plan en komen in actie

‍We beginnen na te denken over oplossingen. Wat willen we doen en hoe dragen we die boodschap uit? Actie kan vele vormen aannemen. In deze toolkit richten we ons op direct contact met beleidsmakers op verschillende beleidsniveaus: lokaal, nationaal, EU en mondiaal.

Actie op lokaal niveau
‍Om op een impactvolle manier in actie te komen voor het klimaat hoeven we niet op nationale overheden te wachten. Innovatief lokaal beleid en bewegingen van onderaf kunnen vormgeven aan klimaatrechtvaardigheid. Lokale actie legt een rechtstreeks verband tussen problemen en het dagelijks leven van de mensen. Dit biedt veel mogelijkheden om samen te werken en die personen die getroffen worden, te mobiliseren.

Om het belang van actie op lokaal niveau te illustreren, verwijzen wij naar vier informatieve en inspirerende voorbeelden.

‍Actie op nationaal niveau
‍De nationale overheid stelt wettelijke kaders vast, definieert wie in aanmerking komt voor ondersteuning en bepaalt hoe middelen worden verdeeld. Nationale actie gaat verder dan uw eigen gemeenschap en heeft betrekking op de zorgen van het hele land. Baseer de beweging op nationale prioriteiten door lokale inspanningen te koppelen aan het bredere debat over beleid en door collectieve stemmen te versterken.

‍Actie op EU-niveau
‍Klimaatverandering stopt niet aan de grens. De Europese Unie (EU) vormt een belangrijke schakel tussen de lidstaten en klimaatonderhandelingen op mondiaal niveau. De EU heeft meer diplomatiek gewicht in de mondiale klimaatonderhandelingen dan de individuele lidstaten. De EU bezit ook de mogelijkheid om de verschillen tussen de lidstaten in evenwicht te brengen. Rijkere landen kunnen die landen met minder middelen ondersteunen. Om meer te weten te komen over actie op EU-niveau verwijzen wij u naar:

Actie op mondiaal niveau
‍Klimaatverandering overstijgt de door mensen getrokken grenzen. Geen enkel land en geen enkele regio kan het klimaatprobleem alleen oplossen. Besluitvorming over klimaatverandering moet plaatsvinden op mondiaal niveau. Mondiale actie biedt de mogelijkheid om stemmen van de gemeenschappen te versterken en ervoor te zorgen dat verantwoordelijkheden en middelen eerlijk verdeeld worden. Door bewegingen over grenzen heen te verbinden, smeedt actie coalities die het narratief kunnen verleggen en wereldwijd momentum voor systeemverandering kunnen creëren.

StAp 6.
We denken na over onze reis

‍Het toenemend aantal crises en de snelheid waarmee ze zich voordoen, kan leiden tot een constant gevoel van urgentie¹⁹. De roep om onmiddellijk in actie te komen om klimaatverandering een halt toe te roepen en de planeet leefbaar te houden, zet ons onder enorme druk om nu te handelen. Maar we hebben ook tijd nodig om na te denken. Door de tijd te nemen om te overzien wat goed gewerkt heeft en wat verbeterd zou kunnen worden, versterken we onze strategieën en maken we onze acties in de toekomst effectiever. Evaluatie zorgt ervoor dat we verantwoording blijven afleggen, helpt ons om ons aan te passen aan veranderende situaties en zorgt ervoor dat onze inspanningen de ecofeministische beginselen bevorderen. Wees niet bang om onbedoelde veranderingen op te merken..

Als we niet nadenken, zullen onze handelingen²⁰ gepaard blijven gaan met problematische waarden.

StAp 7.
We vertellen het verhaal van verandering

‍In een wereld vol desinformatie en gebagatelliseerde wetenschappelijke deskundigheid is storytelling een krachtig hulpmiddel om uw boodschap uit te dragen. Storytelling is meer dan steeds weer verslag doen van wat is gebeurd of het posten van een foto van de actie op sociale media: het gaat erom mensen aan te zetten tot actie en ervoor te zorgen dat resultaten ook op langere termijn blijven bestaan²¹.
‍
Mensen krijgen inzicht in de wereld en hun rol daarin door middel van verhalen. Slechts zelden accepteren we verhalen alleen omdat ze feitelijk juist zien. We geloven ze omdat ze aansluiten bij onze waarden, onze ervaring weerspiegelen of onze verbeelding²² prikkelen.

TOOLKIT

Inleiding

01

02

03

04